Ik heb al heel wat verkeerde keuzes gemaakt in de afgelopen 50 jaar. Ik koos de verkeerde vriendjes, ik koos er voor om niet te leren. Ik koos de verkeerde vrouwen, ik koos de verkeerde genotsmiddelen. Ik koos op het verkeerde moment, met de verkeerde partner om aan kinderen te beginnen. Ik koos de verkeerde baan, ik koos de verkeerde woning.

Ik maakte meer verkeerde keuzes dan ik hier kan beschrijven.
Verkeerde keuzes waren het.
Geen foute.

Een foute keuze is niet hetzelfde als een verkeerde keuze. Een verkeerde keuze is onhandig, schadelijk, pijnlijk, beschamend, verdrietig, belemmerend of spijtig.
Een foute keuze is fout.
Een foute keuze is dat je de verkeerde partij kiest in een gewapend conflict. Dan ben je ‘fout’ in de oorlog.
Als je een foute keuze hebt gemaakt in de Tweede Wereldoorlog door je bijvoorbeeld aan te sluiten bij de SS, dan is dat een onherstelbaar foute keuze.
Het gaat er namelijk niet om of je jong en ambitieus was, of dat je graag wat te eten wilde hebben. Of dat je ouders ook fout waren. Het maakt niet uit dat je onbezonnen handelde. Het maakt niet uit of je verblind was door propaganda of mooie uniformen.

Waar het om gaat is dat er in die oorlog miljoenen mensen, onschuldige burgers, mannen, vrouwen en kinderen ontmenselijkt werden en systematisch werden afgeslacht.
Kiezen voor de SS was een keuze tegen rechtvaardigheid, tegen rechtsgelijkheid, tegen vrijheid, tegen beschaving, tegen menselijkheid en voor het kwaad.
Er zijn mensen zijn die spijt kregen van die foute keuze, daar past een menselijke reactie en – uiteindelijk – misschien vergeving.

Wat niet past bij een foute keuze is om te worden gezien als slachtoffer van je eigen omstandigheden, je onbezonnenheid of de armoede waarin je verkeerde.
Als je fout was in de Tweede Wereldoorlog dan ben je medeschuldig aan het onbeschrijvelijke leed dat miljoenen is aangedaan.
Als je fout was in de Tweede Wereldoorlog dan ben je dader.
Als je fout was in de Tweede Wereldoorlog kun je niet zeggen dat je niet wist waarvoor je koos.
Wanneer je de daders van het leed in de Tweede Wereldoorlog de rol van slachtoffer gunt, dan doe je de slachtoffers en de nabestaanden van de slachtoffers ernstig te kort.
Het leed dat is aangedaan door de daders is daarvoor veel te groot.

Spijt maakt geen slachtoffers.