Suttorf, Nieue Wiese 23, 3 mei 2005

In het bescheiden huis met de opvallen okergeel geverfde voorgevel was het stil. De vitrages voor de ramen waren gesloten. Binnen, in de achterkamer zat Anne naast de lijkkist van haar man. Ze huilde. Zonder geluid en zonder zich te bewegen. Alleen aan de tranen die over haar wangen liepen kon je zien dat Anne huilde.
Op de grond, naast de stoel van Anne stond een metalen kistje. Dertig centimeter breed, vijftig centimeter diep en ongeveer twintig centimeter hoog. Het deksel van het kistje was open. Aan de binnenkant van het opengeslagen deksel was te zien dat er aan de buitenzijde, in reliëf, een Swastika uit het metaal stak.
‘Waarom heb je het mij niet verteld? Waarom?’ Anne stelde de vraag terwijl zij strak naar de lijkkist van haar man keek.
Zij las opnieuw de handgeschreven brief die zij al die tijd in haar rechterhand had gehouden.

Lieve Anne,
Ik ben je vooruit gegaan naar de andere zijde. En ondanks dat ik uiteraard vurig hoop dat je nog lang een gezond leven mag leiden ik wil je nu alvast zeggen dat ik wacht tot de dag komt dat wij elkaar weer zullen zien. Ik ben heengegaan in de wetenschap dat die dag zal komen.
Ik wil, nog voor mijn stoffelijke resten verbrand zullen worden, schoon schip maken Anne. Ik heb in mijn leven een geheim gedragen. Een geheim met grote gevolgen. Ook voor jou. Het geheim dat ik nu met je ga delen zal je doen begrijpen waarom ons leven is zoals het is. Jij, mijn lieve Anne, bent niet de reden van ons kinderloos bestaan. Dat ben ik. In 1958 ben ik, op mijn verzoek gesteriliseerd. De schande en de erfzonde die aan mijn naam kleeft is te groot en ik kan je nu vertellen waarom.

Kijk naar de geschiedenis Anne en stel je zelf de vraag hoe het mogelijk is geweest dat er in de periode ’39-’45 zes miljoen Joden zijn vernietigd. Hoe kan het zijn dat zij met duizenden tegelijkertijd, zonder weerstand te bieden en zonder paniek de gaskamers in zijn gelopen.
Door angst? Door pure terreur? Omdat zij niet wisten of voelden wat hen te wachten stond?
Het antwoord op die vraag vind je niet terug in de geschiedenisboeken Anne. Het antwoord op die vraag vind je in de kist waaruit je deze brief hebt gehaald. De inhoud zal je niet alleen het antwoord geven op de vraag hoe het mogelijk was, maar ook het antwoord geven op de vraag waarom het beter was dat mijn familienaam met mij zou sterven.

Lieve Anne, ik weet niet of de wereld moet weten wat ik al die jaren geweten heb, ik weet wel dat jij het recht hebt op antwoorden.
Ik vraag je Anne, vergeef het mij.
Ik heb altijd van jou gehouden, Johann.

Anne’s blik ging van de brief naar de lijkkist van haar man en vervolgens naar de metalen kist op de grond. Twee bruine dossiermappen, een rond blik en een klein bruin flesje dat was afgesloten met een kurk. Op de bovenste map stond in gotische letters ‘Ministerie van binnenlandse zaken’ gedrukt. Schuin er overheen was met rode letters ‘geheim’ gestempeld.
Anne sloot het deksel, zij had nu andere dingen te doen.
In de voorkamer op tafel lag de proefdruk van de rouwadvertentie. Anne controleerde de tekst nog eenmaal door hem hardop te spellen:

Enige en algemene kennisgeving
‘Ik zal je altijd blijven missen’
Op 2 mei 2005 is overleden mijn geliefde man, vriend en klankbord 

Johann Sebastiaan Biller (26-01-1932)

De uitvaartplechtigheid heeft in stilte plaatsgevonden
Geen bezoek, geen bloemen.
A. Biller-Friedmann

Hierna pakte Anne de telefoon om de krant te bellen en de advertentie te bevestigen. Hij zou worden geplaatst op woensdag 5 mei, een dag na de crematie.

Over Berend Quest

'Als Berend Quest de wereld zou begrijpen, dan pas had ik een rotleven' | Blogt & Schrijft | Kookt maaltijden en soms van woede | Heeft hart, dat klopt